„Polak, Węgier, dwa bratanki”. Ale jak to wyglądało podczas II wojny światowej? Odpowie na to pytanie w środę 14 października 2026 roku o godzinie 17.00 Maria Zima -Marjańska w swoim wykładzie „Losy mniejszości węgierskiej na okupowanych ziemiach polskich podczas II wojny światowej” w ramach Salonu Przebendowskich.
Lata II wojny światowej stanowią jeden z bardziej interesujących okresów w dziejach stosunków polsko-węgierskich, kiedy to braterstwo obu narodów zostało wystawione na największą próbę. Będące sojusznikiem III Rzeszy Królestwo Węgier odmówiło Niemcom przyłączenia się do ataku na Polskę, a także przyjęło tysiące polskich uchodźców cywilnych i wojskowych.
Jeszcze ciekawiej kształtowała się sytuacja Węgrów, którzy osiedlili się w II RP, podczas II wojny światowej. Wielu z nich tworzyło mieszane polsko-węgierskie rodziny. Po wybuchu wojny część tej grupy starała się wrócić na Węgry (co było realizowane w ramach specjalnej akcji repatriacyjnej), inni włączali się w polski ruch oporu, a nawet oddali życie za Polskę – jak członkowie rodziny Korompayów. Dzięki działalności Pála Domszkyego, kierującego Związkiem Węgrów w Generalnym Gubernatorstwie, Węgrzy otrzymywali m.in. specjalne kartki żywnościowe i wsparcie finansowe. Przynależność do Związku uprawniała również do innych przywilejów, zaś sama instytucja ponadto pomagała Polakom mającym węgierskie pochodzenie lub krewnych na Węgrzech. Jednak z każdym rokiem okupacji sytuacja węgierskiej mniejszości pogarszała się, a Niemcy, gdy dowiedzieli się, że w praktyce Związek Węgrów pomaga również Polakom, coraz mniej przychylnie patrzyli na działalność stowarzyszenia kierowanego przez Domszkyego.
W wykładzie zostaną omówione poniższe zagadnienia:
– charakterystyka węgierskiej grupy narodowościowej,
– sytuacja mniejszości węgierskiej po agresji III Rzeszy na Polskę
– specyfika związana z funkcjonowaniem przedstawicielstwa mniejszości węgierskiej w realiach niemieckiej okupacji – Związku Węgierskiego w Generalnym Gubernatorstwie
– losy Węgrów, którzy zaangażowali się w polski ruch oporu
– położenie Węgrów mieszkających na polskich terenach pod okupacją sowiecką.
Maria Zima-Marjańska – historyk, pracownik Instytutu Pamięci Narodowej, członek Zespołu Pełnomocnika Prezesa IPN ds. badań nad terrorem okupacyjnym na ziemiach polskich 1939–1945. Autorka licznych artykułów naukowych oraz przetłumaczonych także na języki obce monografii „Węgrzy wobec Powstania Warszawskiego” (2015) i „Ekspertyza w sprawie obozu przejściowego w Pruszkowie (Durchgangslager 121 Pruszków) i jego statusu” (2022) oraz współredaktorka tomu pokonferencyjnego „Lengyel–magyar kapcsolatok a második világháború időszakában. Stosunki polsko-węgierskie podczas II wojny światowej” (2019).
