„Zapomniane – Dolny Śląsk” to wystawa fotografii Radka Jaworskiego, będąca efektem ponad dwudziestu lat fotograficznej wędrówki po regionie. Artysta odwiedzał niewielkie wsie i miasteczka, miejsca pozostające poza głównymi szlakami turystycznymi, ale także większe ośrodki, takie jak Wałbrzych, Kłodzko czy Jelenia Góra. Fotografował to, co pozostało po wcześniejszych mieszkańcach i ich świecie:
Punktem wyjścia dla projektu jest szczególna historia Dolnego Śląska. Po II wojnie światowej region doświadczył radykalnej zmiany ludnościowej. Dawni mieszkańcy zostali wysiedleni, a ich miejsce zajęli przybysze z różnych stron – między innymi z Kresów Wschodnich, centralnej Polski oraz reemigranci z innych krajów. Nowe społeczności zamieszkały w przestrzeni, której wcześniejszej historii często nie znały. Zmieniła się nie tylko ludność, ale również sposób funkcjonowania miejscowości i stosunek do ich materialnego dziedzictwa.
Wiele śladów wcześniejszego świata z czasem zniknęło, zostało zatartych lub znalazło się poza obszarem wspólnej pamięci. Inne przetrwały – często w stanie dalekim od pierwotnego. Budynki zmieniały funkcje, były opuszczane, remontowane lub pozostawiane własnemu losowi. W ich otoczeniu pojawiało się jednak nowe życie.
To właśnie spotkanie przeszłości i teraźniejszości jest jednym z najważniejszych tematów zdjęć. Na fotografiach dawny niemiecki napis może sąsiadować ze współczesnym samochodem, ruina z odnowionym domem, a pozostałość dawnego świata z codziennością obecnych mieszkańców. Jaworski nie przedstawia Dolnego Śląska jako zamkniętego muzeum przeszłości. Pokazuje region, w którym różne warstwy czasu i historii nadal współistnieją ze sobą.
Estetyka zdjęć balansuje na granicy dokumentu i poetyckiej refleksji. Miękkie światło, monochromatyczna kolorystyka i staranna kompozycja tworzą spokojny, pełen szacunku język wizualny, który pozwala uchwycić miejsca zawieszone pomiędzy historią a współczesnością, bez sensacji i nostalgicznego uproszczenia.
Wystawa wpisuje się również w przypadającą w 2026 roku 80. rocznicę wejścia w życie umowy granicznej zawartej 16 sierpnia 1945 roku między Polską a Związkiem Sowieckim. Umowa, będąca następstwem ustaleń konferencji w Teheranie i Jałcie, określiła przebieg polsko-sowieckiej granicy, opierając ją zasadniczo na tzw. linii Curzona, z niewielkimi odchyleniami na korzyść Polski. Jej wejście w życie 6 lutego 1946 roku usankcjonowało utratę przez Polskę ziem wschodnich i wyznaczyło przebieg wschodniej granicy państwa, który w zasadniczym kształcie przetrwał do dziś.
Radek Jaworski – fotograf, kulturoznawca. Absolwent Warszawskiej Szkoły Fotografii, dyplom w Pracowni Fotografii Kreacyjnej pod kierunkiem prof. Wojciecha Prażmowskiego. Jest członkiem ZPAF i ZAiKS oraz fotoreporterem Polskiej Agencji Fotografów Forum. Fotografią zajmuje się od lat 80. XX wieku. Jego prace często eksplorują tematykę pamięci, przemijania, śladów obecności – nieobecności człowieka oraz przestrzeni miejskich i naturalnych.www.radekjaworski.com
